فضای سبز شهریدر ساماندهی به هر محیط بایستی شناخت بین مناظر و محیط طبیعی هماهنگی پدیده‌های طبیعی و غیر طبیعی در نظر گرفته شود. بنابراین در طراحی فضای سبز به دو نکته باید توجه کرد: اول چارچوب و اسلوب طرح؛ دوم ـ که اهمیت زیادی در کار طراحی دارد ـ ویژگی‌های خود طرح…..

برنامه‌ریزی و طراحی فضای سبز شهری

 فضای سبز شهری

در ساماندهی به هر محیط بایستی شناخت بین مناظر و محیط طبیعی هماهنگی پدیده‌های طبیعی و غیر طبیعی در نظر گرفته شود. بنابراین در طراحی فضای سبز به دو نکته باید توجه کرد: اول چارچوب و اسلوب طرح؛ دوم ـ که اهمیت زیادی در کار طراحی دارد ـ ویژگی‌های خود طرح.
درک واقعی و درست از موقعیت‌های مکانی و اقلیمی و داشتن اطلاعات کافی و دقیق از تغییرات آب و هوایی و ارتباطات زیست محیطی و بوم شناختی، ضروری است. از همین دست است داشتن دیدی همه جانبه و سیستمی بر محیط برای ایجاد تعادل در کار طراحی و دارا بودن قدرت خلاقیت، نوآوری و ابتکار و آمیزش طرح‌های مختلف به صورتی زیبا و دلپذیر؛ و از طرفی هم داشتن قدرت تفکر، استعداد و اندیشه، هوش و ادارک، ذوق و سلیقه و در نهایت توجه به فطرت و تمایل ذاتی بشر. طراح می‌تواند با رعایت مسائل مختلفی همچون نحوه طراحی، ادغام گونه‌های بومی و غیر بومی، شرایط اجتماعی حاکم بر جامعه، سنت‌ها، اعتقادات مذهبی، تاریخ شکل‌گیری باغ‌ها و تفرجگاه‌ها و مسائلی از این قبیل طرح مناسبی ارائه دهد.
رسیدن به مبنا و الگویی برای طراحی فضای سبز متضمن درک اهداف صحیح و شناخت پیشینه‌ی آن است. دیدن طبیعت و ظرافت‌های آن و چگونگی رابطه‌اش با انسان و سپس ارائه تصویری هماهنگ از هر دو به گونه‌ای جذاب، با الهام از طراحی‌های متفاوتی که حتی در سایر کشورها مورد استفاده قرار می‌گیرد، می‌تواند طراح را در بسیاری از موارد کمک کند.
بدین منظور در اینجا ابتدا انواع پارک‌ها و طرح‌ها به گونه‌ای گذرا ذکر می‌گردد و سپس طراحی فضاهای سبز مورد بررسی قرار می‌گیرد. پارک‌ها را می‌توان از لحاظ خطوط طراحی به چند قسمت تقسیم کرد:
1ـ پارک‌های منظم: این گونه پارک‌ها، همان‌گونه که از نام‌شان پیداست، نوعی نظم و یکنواختی در خود دارند. استفاده از خطوط هندسی و قرینه‌سازی در این شیوه طراحی پایه اصلی کار را تشکیل می‌دهد.
2ـ پارک‌های غیر منظم: به کارگیری اشکال غیر منظم بدون تقارن و با استفاده از خطوط غیرمنظم ولی مرتبط به هم، از ویژگی‌های این طرح است و به همین دلیل به آن طرح نامتقارن نیز می‌گویند.
مناظر زیبای طبیعت بیشتر نامتقارن‌اند ولی توازنی بین دو سوی محور برقرار است. بنابراین در طراحی نامتقارن انسان به طبیعت نزدیک می‌شود… در اینجا از مناظر طبیعی اطراف می‌توان الهام گرفت.
3ـ پارک‌های مختلط: اینها در واقع تلفیقی‌اند از دو سبک قبلی، به اضافه یک سری ضوابط دیگر، امروزه اکثر پارک‌هایی که احداث می‌شوند از این سبک پیروی می‌کنند. اصولاً طرح پارک‌های مختلط برای پارک‌های عمومی، پارک‌های نباتیک و پارک‌های وحش است.
به غیر از پارک‌های یاد شده اقسام دیگری هم مانند پارک فانتزی، مدرن و ژاپنی وجود دارد. پارک‌های فانتزی بیشتر برای ارائه و نشان دادن مواد یا ترکیبات تجارتی با ایجاد هماهنگی و تنوع بین قسمت‌های مختلف طراحی می‌شوند.
4ـ پارک‌های مدرن: اشکال طراحی برای این گونه پارک‌ها ظاهراً از ضوابط معین و خاصی پیروی نمی‌کند؛ ولی عملاً طراحی و خطوط آن جلوه‌ای از پارک‌های مختلط را به همراه دارد. بنابراین استفاده از خطوط مستقیم و با قوس‌های کمی پیچ و خم‌دار، همراه با نمایش زوایا در جلوه دادن این پارک‌ها موثر است. معمولاً برای تزیین و فضاسازی در اطراف ساختمان‌های چندین طبقه و مجتمع‌های ساختمانی نیز از این سبک‌ طراحی استفاده می‌شود. شاید بتوان گفت که سبک مذکور نوعی الهام و اختلاط از باغ‌های ژاپنی است که با دیگر خصوصیات طرح هماهنگی دارد.
نکته در خور توجه در تمام طرح‌های یاد شده، کاربرد گیاهان در طرح است و باید از مناظر موجود به بهترین شکل استفاده شود.

 

هدف‌گذاری

 

هر طرحی که ارائه می‌شود باید دارای اهداف مشخص باشد که عمده‌ترین آنها در امر فضای سبز عبارتند از:
1ـ ایجاد هماهنگی و تعادل و توازن در محیط زیست برای حفظ روابط انسان و محیط.
2ـ کاهش آلودگی و حفظ محیط‌زیست
3ـ افزایش جاذبه‌های زیبایی در محیط زندگی
4ـ اولویت دادن به فضاهای سبز
5ـ انتخاب مناسب‌ترین، مفیدترین و در عین حال مقاوم‌ترین یا ماندگارترین گونه‌های گیاهی که علاوه بر زیبایی و سرسبزی، مقاوم به آفات نباتی باشند.

 

ایمنی فضاهای سبز

 

پارک‌ها به عنوان مأمنی که در همه فصول سال پذیرای اقشار مختلف مردم، کودکان و نوجوانان و سالمندان هستند، احتیاج به ایمن‌سازی دارند، و این از وظایف طراحان و متولیان فضای سبز است.
از جمله مسائل و مشکلاتی که می‌تواند در پارک‌ها ایجاد خطر کند، انتخاب مصالح کفپوش معابر از لحاظ شدت یا ضعف صیقلی بودن آنهاست که به مجرد خیس شدن بر شدت صیقلی بودن‌شان افزوده می‌شود. خصوصاً در قسمت‌های پر تردد، به خاطر اصطکاک و ساییدگی، لزوم تیشه‌ای کردن سطوح سنگ در هر چند سال یک بار امری ضروری است.
بارش برف و یخبندان در فصل سرد سال از جمله مشکلات دیگری است که می‌تواند برای شهروندان حادثه‌آفرین باشد. برای رفع این مشکل می‌توان از المنت‌های برق استفاده کرد. بدین‌معنی که در لایه‌های میانی بتون کفپوش از سیم‌های مقاومت‌دار ـ که هنگام عبور برق انرژی گرمایشی تولید می‌کنند ـ استفاده می‌شود.
توجه به چنین مسائلی خصوصاً در مورد کودکان، معلولان و جانبازان جنگی اهمیت بیشتری دارد. بدین ترتیب از یک طرف از زمین‌خوردن و آسیب‌دیدگی بدنی در آنها جلوگیری می‌شود و در عین حال با رعایت جزییات دیگری از قبیل طراحی و ساخت‌وساز پله‌ها، زوایای شیب‌ها و پرتگاه‌ها امکان استفاده بیشتر آنها فراهم می‌آید. وجود لبه‌های تیز و برنده مانند جداولی که در کناره‌های پیاده‌روها و تقسیمات پارک‌ها به چشم می‌خورند، یا لبه‌های تیز نرده‌های کوتاه، فواره‌های سنگی، جداول جوی‌های آب و نظایر اینها همگی عوامل خطرناک و پرحادثه در پارک‌ها هستند، که در صورت طراحی دقیق می‌توان شدت خطر را تا حد زیادی کاهش داد.
در طراحی فضای سبز ایجاد اختلاف سطح از روش‌های طراحی در سطوح شیبدار است ولی نباید فراموش کرد که تعداد زیادی از مراجعه‌کنندگان کودکان و سالمندان‌اند و این اختلاف سطوح و جزییات درگیری آن با پیاده‌روها بسیار اهمیت دارد.
امنیت روانی در کنار ایمنی فیزیکی دارای اهمیت ویژه‌ای است؛ بدین‌معنا که در فضاهایی که روشنایی مناسبی ندارند، زمینه بروز رفتارهای ناهنجار و حتی ترس برخی از مراجعه‌کنندگان از فضا به وجود می‌آید. البته توده انبوه‌ گیاهی در کنار پیاده‌روها کم رفت‌وآمد و نیز نورپردازهایی که سایه‌های هراس‌انگیز ایجاد می‌کنند، می‌تواند بر شدت چنین چیزی بیفزاید.
بدین‌ترتیب مساله روشنایی و نورپردازی در طراحی‌های فضای سبز امری لازم‌الاجراست، به شرط آنکه تأسیسات برق ناشی از آن در کنار محیط‌های مرطوب و آبی و نزدیک به زمین ـ یعنی دقیقاً جایی که دسترس کودکان است ـ قرار نگیرد.
به غیر از عوامل یاد شده، مساله مهم دیگری که در ایمنی پارک‌ها موردنظر است، رفتار گروه‌های اجتماعی متفاوتی است که پارک‌ را برای آسایش خود انتخاب کرده‌اند.
تردد وسایل نقلیه سنگین برای تعمیر یا ترمیم قسمتی از فضا از عوامل دیگری است که در پارک‌ها باعث ایجاد سروصدا و به خطر انداختن سلامتی کودکان می‌شود.
وسایل بازی کودکان اگر غیر استاندارد طراحی شوند، یا اگر مصالحی که در قسمت پارک بازی بچه‌ها استفاده شده خشن و سخت باشد، باز ایجاد خطر و حادثه می‌کند. می‌توان با از بین بردن زوائد و لبه‌های تیز و به کارگیری مصالح مناسب مانند ماسه و ماسه بادی به عنوان کفپوش، در پیشگیری از چنین حوادثی کمک کرد.
 

تجهیزات پارک

 

ضرورت ارائه خدماتی چون در نظرگیری مکان‌های ورزشی، فرهنگی و تفریحی به مردم در پارک‌ها از جمله مسائل دیگری است که باید در طراحی پارک‌ها در نظر گرفته شود. وجود ساختمان‌های خاص برای مقاصدی چون برگزاری نماز، سکوهای نشیمن، مبلمان پارک‌ و سازه‌هایی از این قبیل با در نظر گرفتن هماهنگی آن با سایر اجزای پارک‌ می‌تواند هر گونه نوآوری و ابتکار را پذیرا باشد. به عنوان نمونه، در ساخت سکوهای نشیمن می‌توان از مصالح مختلفی چون چوب، فلز، بتن، سنگ یا پلاستیک استفاده کرد؛ منتهی توجه به شرایط آب و هوا، معماری پارک‌، علاقه ذاتی انسان و مدت دوام و عمر این مصالح با در نظر گرفتن استفاده مجدد آن به صورت بازیافت باید مورد دقت قرار گیرد. چوب و سنگ به خاطر ویژگی‌هایی که دارند مناسب‌ترند، اما پلاستیک در صورت فرسودگی و تغییر فرم قابلیت کمتری برای استفاده مجدد دارد و همچنین نسبت به تغییرات دمایی حساسیت بیشتری دارد و زودتر در معرض خرابی و شکستگی قرار می‌گیرد.
 

پیشنهادها

 

به منظور رسیدن به فضایی سبز، آرام‌بخش و روح‌افزا در شهر، طراحان و مهندسان فضای سبز باید برای دستیابی به اصول نکات یاد شده اهتمام بیشتری ورزند و بکوشند با توجه به موقعیت‌های جغرافیایی، اقلیمی و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی مردم حتی الامکان موارد یاد شده را در طراحی خود مدنظر قرار دهند. هر چند که در برخی موارد امکان ایجاد همه آنها وجود ندارد. ولی ابداع و نوآوری‌ها می‌تواند خلاء‌های موجود را پر کند

منابع :

bostane.ir

artair.blogfa.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بستن
مقایسه